ÜCRADAKİ GÜZEL İSTANBUL HEYKELİ VE İKİYÜZLÜLÜK

Farkındalığını ve onurunu yitirmek ölmekle aynı şeydir. Egemen iktidar kendini aşağılamak ya da simgesel anlamda iğdiş etmek pahasına da olsa kendi düzenini dayatmaktadır. Buna nasıl karşılık verilebilir; meydan okumaya meydan okumayla mı, yok etmeye yok etmekle mi?.. Oysa bizler, Türkiye’de politik ikiyüzlülük ağları içinde yüzen rehineleriz.  Hem kurban hem de suç ortayız. İktidar olanların, yani daha genel anlamda egemenlik düzeninin en büyük kurnazlığıyla bu tekelin kimsenin denetimi altında bulunmamasıdır. Olan biten her türlü iyi ya da kötü şeylerden hiç kimse, hiçbir birey, devlet ya da yasal süreç sorumlu tutulmaz. İçinde yaşamakta olduğumuz bütün olumsuzluklar, soluk karşı çıkışlar, kimler tarafından gerçekleştirildiği tam olarak bilinmeyen (15 Temmuz FETÖ olayları, bitmeyen terör, darbeler vb. gibi) istisnai arkaik, kalıntı özelliğine sahip, egemenliği bekitme örnekler olarak, popülist suç işleme ya da teknokratik kefaret ödemeyi algılamaktan aciz fanatizm biçimleridir. Her şeyi olumlayan bir süreç olumsuzluğu kesinlikle Şeytani bir güç veya diyalektik bir antitez olarak görmemektedir. Egemen iktidar artık karşıt bir terime gerek duymamaktadır. Var olabilmek için karşıtına gerek yoktur. Boyun eğme bir tanıma sahipken, egemen iktidar bir tanıma sahip değildir. İhtiyaç da duymamaktadır. İktidarın boyun eğme zamanı geçmiştir. Çünkü artık ikiyüzlülük toplumun tabanına yayılmıştır. Üstelik iktidar sadece ülkeyi yöneten iktidar da değildir. İktidar soyutlaşmıştır. Muhalefet de iktidarın o anonim ikiüzlülüğü içinde erimiştir. Üstelik bu bugünün sorunu da değil. Uzatmayayım: 1973 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nin 50. Yılını Kutlama Komitesi tarafından Türkiye Cumhuriyeti ilanının  50. yılı anısına aralarında Gürdal Duyar'ın da bulunduğu 20 sanatçıdan İstanbul’un çeşitli yerlerine konulmak üzere 20 heykel ısmarlamasıyla ortaya çıkar. Duyar’ın İstanbul’u bir kadın olarak tasvir ettiği Güzel İstanbul Heykeli, hafifçe geriye doğru uzanmış çıplak bir kadın figürü olarak ortaya çıkar (Fotoğraf 1). Heykel, 270 cm x 170 cm x 150 cm ölçülerinde ve yaklaşık 7 ton ağırlığındadır. Gürdal’ın anlatımıyla motifler:

İncir kutsallığı,

hanımeli İstanbul'un havasını,

arı nüfus yoğunluğunu, nar ise İstanbul'un efsanelerini öykülendirmektedir… Heykel, 10 Mart 1974’te kutlama komitesi tarafından Karaköy Meydanı’na hâkim bir yer olan, Bankalar Caddesi ile Kemeraltı Caddesi'nin kesiştiği yere dikilir. Dönem iktidarda CHP-MSP koalisyonu dönemidir. MSP heykeli “müstehcen” bulur ve kaldırılması ister. Heykel üzerinde tartışmalar o kadar büyür ki, neredeyse ülke durur; hatta koalisyonun sonu konuşulmaktadır. O dönemin gazete başlıkları genelde şöyledir: “Utanç Heykeli”, “memleketin milli manevi değerlerine saygısızlık”, “Tarihi inkâr”… Bu konuda bir bildiri bile yayınlanır. Dönemin CHP’li belediye başkanı Ahmet İsvan “Kendin alanlarına, halkın inançlarına ters düşen heykeller konamaz.” İfadelerini kullanır. İsvan şu ifadeleri de kullanır: “Kaldırılma emrini ben vermedim. Ama inanarak uyguladım”. Heykelle ilgili soruşturma açılır… Karşı tepkiler ise cılız olmamasına rağmen, azdır ve kulak tıkanır. Valilik “ açıklaması ise şöyledir: “Heykel çıplak olduğu için değil zevksiz olduğu için kaldırıldı.” Nihayetinde heykel 9 gün (10-18 Mart 1974) kaldığı Karaköy’deki yerinden sökülür. Bir süre belediye şantiyesinde durur. Tahminlere göre Ecevit’in sessiz müdahalesiyle Yıldız Parkına konulur (tartışanlar hiç olmamış gibi bir anda bitmiştir). Ta ki, 2017 yılına kadar. Belki okumuşsunuzdur: 2017 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi, heykelin yanındaki çocuk parkını kullanan ailelerin müstehcen diye heykeli şikâyet etmeleri gerekçesiyle heykelin etrafını çitle kapatmıştır (Fotoğraf 2). Ancak sosyal medya üzerinden gösterilen tepkiler üzerine Belediye, heykelin etrafındaki çiti kaldırdı. Şu da ilginçtir: Heykel söküldüğünde, kaidesi üzerine bir grup erkek çıkar (Fotoğraf 3). Bu ibretlik görüntü ise çok şey anlatır… Egemen geleneksel muhafazakar kesimler her zaman dini inançlardan sızacak bir yer bulurlar… Bir not olarak: Sanatta çıplaklık, doğal çıplaklığın örtüsüdür. Nü, bir görme biçimi, sanatsal bir gelenektir ve bu coğrafyada yabancısı olmadığımız bir bakış açısıdır aslında. (au