Dramatik
akışı kırmak için absürdün çekiliciliğine kendimizi kaptırırız. Bu bir
zorunluluk değildir ancak gereklidir.
Çoğu zaman aklın tutsaklığına hapsoluruz. Kurallar, kaideler, normlar, düzen, her şeyi yerli yerinde (o yer neresiyse) kullanma güdüsü, kafiye, biçim, nicelik, hep bir anlam kaygısı arayışı, bildik kavrayışların sıradanlığına bağımlılık, aslında yalın bir yanılgı olan kupkuru bir estetiğin içinde kaybolmak. Elbette dahası da var.
Dadaizm, dilden düşünceye bütün kuralları, kalıpları yıkmış, geleneğe başkaldırmış, gidişata kendi söylemiyle “dur” demiş, kuralsızlığı kural olarak getirmişti. Bu aynı zamanda Birinci Dünya Savaşı ve sonrasındaki yıllarda ortaya çıkan karamsarlığa, bireyin ve toplumun her alandaki yozlaşmasına, inançların erozyona uğramasına, değer yargılarının, vicdani algıların alt-üst olmasına, kendinden menkul bir ahlak sisteminin ortaya çıkmasına böylece derin bir umutsuzluğun kapılarının sonuna kadar açılmasına karşı dirençti.
Absürttü
dadaizm.
Absürdür
temelinde insanın saçmalığa kayması vardır lakin bu kayış bir kavrayışın sonucudur
ve dramatikliği kırmak için gerçekleştirilir.
Genç
şair Tristen Tzara (1916) Larousse sözlüğünü gelişi güzel açmıştı. Açtığı
sayfada “dada” sözcüğüne” rastladı. Dada, artık Fransızcadaki “oyuncak tahta
at” değildi. Absürdün hem tanımı, hem içeriği, hem de stratejisiydi. Bu kavram
şiddetli tepkilere yol açsa da absürdü, dramatizm karşısında (dramatizmi
kırarak) anarşizmle beslenecek ve onu sürrealizme (1922) hazırlayacaktı.
Dadaizm de absürdün bir yönünü temsil eder.
Burada
benim söylemek istediğim şey absürdün bizi rahatlatan bir yanının olmasıdır.
Saçmalama hakkımız da vardır. Absürtlük bizi ve çevremizdekileri kendilerine
dikkat etmeye çağırır. Saçmalamak bir itiraz biçimi, artık makineleşmiş
gidişata “dur” deme şeklidir. Tekrar izlemenizi tavsiye ederim, Charlie
Chaplin’in (1889) bütün filmleri absürtlük üzerine kuruludur…
Uzatmayayım:
Saçların maviye boyanması… Arabasının arkasına şöyle bir yazı asmak… Evin
girişinde insanları şaşırmak… İşyerinde bir anda herkesi dikkat kesecek biçimde
şarkı söylemek… Metroda dans etmek…
Düzenin yeknesaklığına karşı absürtlük bir yenilenme
mesajıdır.
Uzun
lafın kısası olmaz: Saçmalama, tabii ki saçmalayabilirsin.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder